Te weinig zicht op voedselveiligheidsrisico’s

Voedselveiligheid_Flickr

Een veel gestructureerdere aanpak is nodig om onnodige schade aan de volksgezondheid te voorkomen. Dat zegt de Onderzoeksraad voor Veiligheid vandaag in het rapport ‘Opkomende voedselveiligheidsrisico’s’. Het bevat een duidelijke conclusie: het voedselveiligheidsmanagement in Nederland functioneert onder de maat omdat te concluderen valt dat vermijdbare risico's tal van keren op kunnen treden. Daarom is een gestructureerdere aanpak nodig.

Door Cécile Janssen - Foodlog

Het voedselveiligheidssysteem in Nederland blijkt kwetsbaar, schrijft de Onderzoeksraad. We nemen de tekst waarmee de raad zijn conclusies en aanbevelingen presenteert nagenoeg ongewijzigd over.

Het ontbreekt aan een gestructureerde aanpak om opkomende voedselveiligheidsrisico’s te signaleren en te beoordelen. Risico’s worden daarom niet altijd goed in beeld gebracht of te laat ontdekt, met als gevolg dat mensen onnodig ziek kunnen worden.

Nederland is de afgelopen jaren meerdere malen opgeschrikt door incidenten in de voedselketen: bijvoorbeeld door salmonella in gerookte zalm, fraude met paardenvlees en Q-koorts. De ontdekking van het bestrijdingsmiddel fipronil in eieren in de zomer van 2017, was voor de Raad aanleiding om het voedselveiligheidssysteem in Nederland te onderzoeken. Uit het onderzoek blijkt dat de voedselsector zich vooral richt op bekende risico’s die zich in het verleden hebben voorgedaan. Door veranderende omstandigheden kunnen voedselveiligheidsrisico’s zich echter in een andere hoedanigheid voordoen of in ernst toenemen. Zo is hetzelfde gif dat in de Japanse kogelvis voorkomt onlangs ook in Nederlandse schelpdieren aangetroffen. Het verbeteren van het inzicht in opkomende risico’s moet leiden tot een robuuster voedselveiligheidssysteem, waarin bedrijven en overheden minder vaak verrast worden en consumenten minder gezondheidsschade oplopen.

Lessen uit de praktijk

De Onderzoeksraad heeft een aantal voorbeelden onderzocht hoe met opkomende risico’s wordt omgegaan. Bij het fipronilincident bleek dat gebruik van illegale middelen tegen bloedluis bij legkippen niet als risico was onderkend, ondanks dat het al eerder was voorgekomen. Dit zorgde ervoor dat er te laat werd ingegrepen en miljoenen eieren uit de handel moesten worden gehaald.

Het signaal dat de risico’s van ziekteverwekkers op groenten en fruit mogelijk groter zijn dan gedacht, wordt niet goed opgepakt en beoordeeld. In de VS stelt men dat groenten en fruit de belangrijkste oorzaak zijn van voedselinfecties, in Nederland schat men dat risico juist heel laag in. Het opmerkelijke is dat geen onderzoek is gedaan naar dit verschil en dat niet bekend is wie het dichtste bij de waarheid zit. Terwijl het belangrijk is om de risico’s goed te kennen, juist omdat groenten en fruit zo belangrijk zijn voor een gezond dieet.

&feature=youtu.be

In de periode 2007-2010 werd de opkomst van Q-koorts te laat onderkend. Dit had ernstige gevolgen voor de mensen die hierdoor besmet zijn geraakt. De toename van hepatitis-E door varkensvlees is weliswaar gesignaleerd, maar de onzekerheden over de risico’s staan een voortvarende aanpak in de weg.

In beeld brengen complex

De productie en handel van voedsel zijn de laatste decennia aanzienlijk complexer geworden, waardoor het moeilijker is geworden de risico’s te beheersen. Voedsel en grondstoffen komen van over de hele wereld en de handelsstromen zijn te complex om de risico’s ervan te overzien. Daarnaast neemt het aantal kwetsbare consumenten zoals ouderen en chronisch zieken toe. Ook de trend om vaker rauw en onbewerkt voedsel te consumeren brengt risico’s met zich mee. Hierbij is de kans groter dat ziektekiemen niet zijn vernietigd. Dit alles vergt extra inspanning om de voedselveiligheid te kunnen blijven garanderen.

Van het overgrote deel van de voedselinfecties lukt het niet de bron te achterhalen; dat is een belangrijke tekortkoming in het systeem. Het is vrijwel onbekend waardoor mensen ziek zijn geworden. Dit zorgt ervoor dat de besmetting niet bij de bron kan worden aangepakt. Bovendien ontbreekt daardoor belangrijke informatie om de werking van het voedselveiligheidssysteem te controleren.

De Onderzoeksraad doet de volgende aanbevelingen:

  1. Aan de minister voor Medische Zorg en Sport (VWS): organiseer dat opkomende voedselveiligheidsrisico’s en ontwikkelingen die tot opkomende voedselveiligheidsrisico’s kunnen leiden systematisch en tijdig in beeld worden gebracht.
  2. Aan de minister voor Medische Zorg en Sport (VWS): Intensiveer de samenwerking binnen de EU voor een systematische signalering en beoordeling van opkomende voedselveiligheidsrisico’s, waaraan alle lidstaten bijdragen en waarvan alle lidstaten gebruik kunnen maken.
  3. Aan het RIVM: Zorg voor een substantiële verbetering van de surveillance en bronopsporing van ziektegevallen en van de attributie van ziektegevallen aan voedselbronnen. Benut daarbij zoveel mogelijk de mogelijkheden van nieuwe diagnostische technologieën en zoek samenwerking met internationale instituten om best practices te ontwikkelen.
  4. Aan de NVWA: Zie er op toe dat voedselbedrijven de dreigingsrapportages en andere relevante informatie over opkomende voedselveiligheidsrisico’s gebruiken in hun risicoaanpak.

Update 11.20 uur: In een reactie in het AD houdt minister Bruno Bruins (Volksgezondheid) zich op de vlakte. "De aanbevelingen zijn een goede aanvulling op de adviezen die we vorig jaar hebben gekregen van de Commissie Sorgdrager. Die adviezen hebben inmiddels tot een groot aantal acties geleid om het voedselveiligheidssysteem verder te verbeteren. [..] Hoe vroeger je signalen oppikt, hoe beter je grote incidenten en crisissen kunt voorkomen. Dat is ook een les die we hebben geleerd van het fipronil-incident. Verder is het heel belangrijk om snel de juiste mensen bij de betrokken partijen te vinden, en om elkaar goed te informeren.”

*Foto: 'The 9 Golden Rules of Food Safety', Czarina Alegre, Flickr

Dossiers
Lees ook
Tv-programma Kassa: "Tonijn wordt vaak bijgekleurd"

Tv-programma Kassa: "Tonijn wordt vaak bijgekleurd"

Door de populariteit van sushi is de vraag naar verse rode tonijn toegenomen. Om de rode kleur te behouden wordt de tonijn veelal bijgekleurd, stelt het tv-programma Kassa in de uitzending van 25 mei. Door het bijkleuren kan je niet meer zien of de vis wel vers is. Niet verse tonijn heeft een hoog histamine-gehalte. Uit controles van de NVWA komt dit...

Visfederatie neemt haar verantwoordelijkheid

Visfederatie neemt haar verantwoordelijkheid

“De wereld verandert snel en dus is het fijn dat er in deze hectische tijd dingen zijn die niet zo snel veranderen. En dat is de Visfederatie. Dus laten we dat koesteren.” Zo begon dagvoorzitter Maarten Mens zijn welkomstwoord op de jaarlijkse conferentie van de Visfederatie. Thuisbezorgen en afvalscheiding Voorzitter Guus Pastoor – al jaren in die...

NVWA zet illegaal gevangen kreeften zelf terug

NVWA zet illegaal gevangen kreeften zelf terug

Op de Oosterschelde is woensdag een beroepsvisser opgepakt. De visser was druk bezig kreeften-vistuigen te lichten. Dat wekte de interesse van de inspecteurs van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, want het kreeftenseizoen is al twee weken gesloten. Dat loopt van de laatste donderdag in maart tot 15 juli, meldt de NVWA. De visser bleek aan boord,...